Mamy pomysl na przeniesienie serwisu, jest szansa ze wszystko zostanie bez zmian, w cišgu kilku najbliszych dni moga pojawic sie przerwy techniczne, caly czas dzialamy.
Strona Główna Smocza studnia Odra i Piskorna Luty 23 2020 10:39:26
Natura 2000
Cel mojej wycieczki
Co warto zobaczyć w lesie?
cd. Co warto zobaczyć w lesie?
O samym lesie
Ludzie i las
Protokół bogumiński
Po drodze na Bajkał
Łany
Kamieniec
Gajków
Galeria
Gajków
GAJKÓW

Najstarsze ślady osadnictwa na obszarze wsi pochodzą sprzed 6000 lat p.n.e. i łączą się z obecnością na tym terenie tzw. kultury komornickiej, o charakterze myśliwsko-zbierackim. Nad Odrą natrafiono na ostre narzędzia służące myśliwym do polowań w okolicznych lasach oraz do połowu ryb.


Obszar AZP 81–30
(12) obozowisko; kultura komornicka?, mezolit
grób szkieletowy; neolit
osada?; kultura łużycka?, epoka brązu
stanowisko nr 1/3


Kultura komornicka należała do północnego (nordycznego) kręgu kultur mezolitycznych. Zespół zjawisk kulturowych związanych z tym kręgiem obejmował swym zasięgiem obszary pomiędzy Wielką Brytanią, która w okresie preborealnym holocenu była jeszcze połączona z kontynentem (południowobałtycki szelf został zalany dopiero w okresie atlantyckim) a Białorusią. Obejmował tereny Anglii (kultura Star Carr), Holandii, Niemiec (kultura Duvensee), Danii (kultura Maglemose) oraz tereny dzisiejszej Polski - kultura komornicka. Krzemieniarstwo bazuje na rdzeniach wiórowych i wiórowo-odłupkowych, zarówno jednopiętowych, jak i dwupiętrowych (o piętach zbieżnych). Uzyskiwano z nich nieregularne wióry i odłupki. Narzędzia: krótkie drapacze, rylce, przekłuwacze. Mikrolity geometryczne: krępe trójkąty, półtylczaki (typu Komornica), tylczaki (typu Stawinoga i lancetowate). Inwentarz kościany: niemal nieobecny w materiale archeologicznym, należałoby przypisać jedynie motyki rogowe, niekiedy zdobione ornamentem. Niestety pozostałości wyrobów kościanych nie zachowały się. Obozowiska lokowano na wydmach i terasach rzek. Stanowiska mogą być kilkuszałasowe (camp base), jak i mniejsze – satelickie. Większe zgrupowania mogą być świadectwem powracania w dane miejsce w dłuższym okresie czasu. Gospodarka kultury komornickiej miała charakter zbieracko-łowiecki na niektórych terenach nieco większe znaczenie uzyskiwało rybołówstwo.
Kultura ceramiki wstęgowej rytej (KCWR) – neolityczna kultura z kręgu kultur naddunajskich. Jej nazwa pochodzi od kulistej formy naczyń glinianych zdobionych ornamentem rytym w postaci wstęg spiralnych i innych wątków geometrycznych. Przedstawiciele tej kultury przywędrowali na obszar dzisiejszej Polski przez Bramę Morawską oraz Kotlinę Kłodzką ok. 5600 p.n.e. KCWR trwała do ok. 4900 p.n.e. Zajmowanie kolejnych ziem najprawdopodobniej odbywało się na zasadzie "fali". Potomkowie neolitycznych osadników opuszczali swe rodzinne strony i zapuszczając się na terytoria zajęte przez ludność mezolityczną, zakładali swoje własne siedziby. Być może, iż przy okazji następowała akulturacja i napotkani przedstawiciele starszych kultur, przejmowali zwyczaje nowo przybyłych. Potwierdzeniem tej teorii byłby fakt, że im dalej od centrum KCWR tym elementy autochtoniczne mezolitycznych kultur są bardziej widoczne.


(18) ślad osadnictwa; neolit
ślad osadnictwa; pradzieje
ślad osadnictwa; kultura komornicka?, mezolit
ślad osadnictwa; kultura ceramiki wstęgowej kłutej, fazy późne
ślad osadnictwa; kultura łużycka, epoka brązu – okres halsztacki
ślad osadnictwa; późne średniowiecze
stanowisko nr 7/9

Była to pierwsza w pełni neolityczna kultura na polskich ziemiach. Przemieszczała się na południu Polski stosunkowo szybko (3 km na rok), posuwając się wzdłuż linii rzek Odry i Wisły. Kultura ta dzieliła się na 3 fazy: wczesną, środkową i późną. W każdej fazie występowały odrębne grupy. Średnia długość życia człowieka neolitycznego nie przekraczała 50 lat.

Do tego cyklu kulturowego zalicza się również:
· KCWR 5200–4800 p.n.e.
· KCWK 4800–4500 p.n.e.
· kultura lendzielska 4500–3800 p.n.e.
· kultura pucharów lejkowatych 3800 - 3300 p.n.e.,
· kultura amfor kulistych 3300-3000 p.n.e.
· kultura ceramiki sznurowej 3000 r. p.n.e. - 2400 r. p.n.e.,
· kultura pucharów dzwonowatych 2400 r.p.n.e. do 1800 r.p.n.e.



Kolejne siedliska ludzkie założyli tu przedstawiciele tzw. kultury pucharów lejowatych, około 2500 p.n.e. Wydobyte z mułu starodorzecza Odry dwie amforki, służyły do złożenia w środowisku wodnym kultowych ofiar. Na tym obszarze istniał jednocześnie kult zmarłych, chowanych w obrządku szkieletowym oraz obrzędowy kanibalizm.

(20) osada?; kultura amfor kulistych
stan. nr 9/11

Zmarli byli chowani zarówno na terenie osad, jak i na osobno wydzielonych cmentarzyskach. Szczątki pochodzące z osiedli zazwyczaj należą do dzieci i kobiet z niewielkim odsetkiem mężczyzn. Niekiedy kontekst odkrycia oraz stan zachowanych kości, sugerują praktyki kanibalistyczne. Na cmentarzyskach liczących sobie nawet do 200 pochówków szkieletowych, najprawdopodobniej byli chowani mieszkańcy kilku osad. Zmarłych składano w pozycji skurczonej najczęściej na lewym boku z niewielką ilością darów.
Sfera duchowa
Oprócz charakterystycznego ozdabiania ceramiki, artystyczne talenty ludności KCWR przejawiały się także na inne sposoby. Wyrabiano paciorki z różnego rodzaju surowców (kości, muszle, glina, kamień), którymi obszywano stroje. Zmarli posiadał na sobie coś w rodzaju spódniczki lub szerokiego pasa obszytego kościanymi paciorkami ułożonymi w rzędach. Inne paciorki zdobiły głowę zmarłego. Kultura KCWR pozostawiła po sobie także nieliczne przykłady plastyki figuralnej. Najczęstszym motywem była schematycznie oddana postać kobieca, nierzadko ozdobiona ornamentem rytym. Występowały także figurki antropomorficzne, zwłaszcza jako wykończenia naczyń.
Osadnictwo
Ludność tej kultury zajmowała najlepsze gleby nadające się pod uprawę, przede wszystkim urodzajne gleby lessowe południowej strefy obecnych ziem polskich - tu odkryto najstarsze osady tej kultury lokalizowane na brzegach dolin rzecznych. Osadnictwo było ruchome, po wyeksploatowaniu ziemi przenoszono się na nowe tereny. Osady były zasiedlane przez około 15 lat, po czym przenoszono się w nowe miejsca. Do starych siedzib powracano nie wcześniej niż po 45-60 latach. Podstawową jednostką osadniczą KCWR był dom-gospodarstwo. Kilka takich domów składało się na osadę, w której mogło mieszkać od 100 do 200 osób przez kilka pokoleń. Wielkość osady mogła dochodzić do 30 ha. Domy miały pokaźne rozmiary. Zbudowane na planie prostokąta, ich długość sięgała 40 m, a szerokość 6-7 m. Konstrukcja budowli opierała się na dębowych słupach wkopanych w ziemię, a przestrzeń między nimi była zapełniona plecionką, uszczelnioną gliną. Całość wraz z dachem podtrzymywał rząd słupów biegnący przez środek domostwa.

Pierwsze osady KCWR miały charakter otwarty, pozbawiony wszelkich umocnień. Dopiero w późnej fazie rozwojowej zaczęły się pojawiać osady obronne, zwłaszcza w zachodniej strefie tej kultury. Być może pojawienie się tych prostych fortyfikacji należy łączyć z pewnymi niepokojami w tym okresie, choć istnieją teorie, które interpretują te umocnienia poprzez powstanie nowej ideologii, kładącej silny nacisk na identyfikację z określonym terytorium.
Gospodarka
Osiedla KCWR zakładane były na żyznych terasach rzecznych. Na ich skraju zakładano pola otoczone krzewiastymi zaroślami. Uprawiano na nich różnego rodzaju zboża jak: pszenicę płaskurkę, samopszę, orkisz, pszenicę zbitokłosą, jęczmień, proso, groch, soczewicę i mak. Zbierano dzikie jabłka, orzechy, poziomki, czereśnie. Oprócz uprawy zbóż hodowano bydło, owce lub kozy. W późniejszym okresie rozpowszechniła się gospodarka żarowa. Polegała ona na karczowaniu lasu i wypalaniu go. Na upatrzonym obszarze obrywali drzewa z kory (mniej więcej do wysokości człowieka), zaś rosnący pomiędzy drzewami podszyt i wyższe rośliny zielne podcinali lub wyrywali. Tak przygotowaną część lasu pozostawiali do przeschnięcia. W następnym roku część drzew ścinali i wykorzystywali na budulec do szałasów lub opał, a resztę lasu w odpowiednim momencie podpalali. W ten sposób powstawała polana otoczona z wszystkich stron lasem. Żyzny popiół dostarczał wystarczająco wysokich plonów przez kilka lat. W bardziej nadających się do tego miejscach uprawiali zboże pomiędzy pniami drzew, nie karczując ich. Gdy gleba wyjałowiała, polanę zamieniano na pastwisko. Ostateczny wygląd polana nabierała dopiero po kilkudziesięciu latach, gdy wygniły korzenie drzew i w wyniku wypasu ukształtował się charakterystyczny zespół roślinności pastwiskowej. Następnie grupa postępowała tak samo z innym fragmentem lasu.
Ceramika
Wykonywana najczęściej z ilastych glin typu illitowego. Do naczyń kuchennych dodawano domieszkę organiczną, tłuczeń ceramiczny lub piasek. Natomiast tzw. "zastawa stołowa" w większości była wykonywana bez schudzających domieszek. Ceramikę lepiono z wałków lub taśm glinianych. Po uformowaniu ścianki naczynia dokładnie wygładzano, wyrównując wszelkie nierówności, a w przypadku naczyń kuchennych, przecierano wiechciem słomy.



Podstawę periodyzacji KCWR stanowi ceramika, wśród której można wyodrębnić cztery fazy rozwojowe:

· 1 faza


* naczynia baniaste, na nóżkach, z wysokimi szyjkami i naczynia o płaskich dnach - pozostałości wpływów starczewsko-kriszańskich

* ornamentowane ślimacznicami; potrójnymi, rytymi liniami; znakami esowatymi; reliefami;

* na ziemiach polskich odpowiednikiem tego okresu jest faza gniechowicka, charakteryzująca się chropowaconymi naczyniami, okrągłymi guzkami spłaszczonymi palcem, krótkimi stopkami, listwami z odciśniętymi palcami


· 2 faza

* zanik tradycji starczewsko-kriszańskich

* na terenie Czech i Moraw popularny się staje ornament w kształcie litery "A", tzw. aczkowy

* w Niemczech okres ten nosi nazwę fazy Flanborg

* na terenie Polski - faza zofipolska; charakteryzuje się prostokącikami przeciętymi poziomą linią

* mała ilość plastyki figuralnej

* zaczęto wykonywać ceramikę dwojakiego rodzaju w zależności od przeznaczenia - grubej i delikatnej roboty

* naczynia delikatne, tzw. "zastawa stołowa": czarki w kształcie odcinka kuli, miski naczynia amforkowate z szyjkami i niekiedy nalepionymi guzkami lub uszkami


· 3 faza

* następuje zróżnicowanie lokalne na styl zachodni i wschodni

* styl zachodni charakteryzuje się motywem zapunktowanej wstęgi i występuje w dorzeczu Odry

* styl wschodni tzw. styl nutowy, występuje na terenie Moraw, w zachodniej Małopolsce, zachodniej Ukrainie i Mołdawii


· 4 faza

* lokalne zróżnicowanie ulega pogłębieniu

* w prowincji wschodniej tj. w zachodniej Małopolsce, na Wyżynie Sandomierskiej oraz Pogórzu Rzeszowskim następuje przejście od stylu nutowego do żeliezowskiego (linie ryte połączone karbami),

* na obszarze Wyżyny Lubelskiej i Wołyńskiej styl żeliezowski nie występuje, ponieważ został przerwany kontakt między prowincją wschodnią, a Słowacją; do końca istnienia KCWR na tym terenie występuje styl nutowy

* w prowincji zachodniej obejmującej Morawy, Czechy oraz dorzecze Odry wyodrębnia się styl szarecki, czyli linie pokryte trójkątnymi nacięciami oraz odciśniętymi stempelkami

* czarki szeroko otworowe z poczatków rozwoju KCWR teraz przybrały kształt kulisty z wysokimi szyjkami, przypominajac swą formą gruszkę


Krzemieniarstwo
Surowiec do wytwarzania narzędzi uzyskiwano w dwojaki sposób. Albo wyprawiano się do złóż krzemienia , gdzie zaopatrywano się w jego bryły i transportowano je do osad. Albo stosowano handel wymienny i wymieniano posiadane dobra na potrzebny surowiec. Można wyróżnić strefy zdominowane przez określony rodzaj krzemienia. Było to spowodowane bliskością złóż danego surowca i większą łatwością w jego transporcie. I tak w Małopolsce dominował krzemień jurajski, na wschodniej Lubelszczyźnie - wołyński, a na Kujawach krzemień czekoladowy i bałtycki. Za pomocą techniki dwupiętowego rdzenia, wytwarzano charakterystyczne inwentarze. Dominowały w nich krótkie, wachlarzowate drapacze wiórowe, półtylczaki oraz wióry bez retuszu, za to z wyświeceniami żniwnymi. Występowały także długie przekłuwacze z dobrze wyodrębnionym żądłem oraz bardzo nieliczne rylce (łamańce, jedynaki). Bardzo charakterystyczne były dla tej kultury siekiery kamienne w kształcie kopyta szewskiego.


(17) osada; neolit
osada; kultura łużycka, epoka brązu – okres halsztacki
osada; kultura przeworska, I w. p.n.e.
ślad osadnictwa; X–XII w.
osada; późne średniowiecze
stanowisko nr 6/8

Tabela przedstawia czas trwania okresów, w których istniała kultura łużycka:

Nazwa okresu Czas trwania (lata p.n.e.)
I okres epoki brązu 2400–1700
II okres epoki brązu 1700–1300
III okres epoki brązu 1300–1100
IV okres epoki brązu 1100–900
V okres epoki brązu 900–700
okres halsztacki C 700–600
okres halsztacki D 600–400


Społeczeństwo i religia
W przypadku ludności kultury łużyckiej próbuje się odtworzyć pierwotne struktury społeczne. Wiąże się to z zaawansowaniem w kwestii badań nad mikroregionami osadniczymi oraz wielkimi, funkcjonującymi nieraz przez kilkaset lat, cmentarzyskami. Pierwszą i najmniejszą jednostką podstawową w kulturze łużyckiej miała być rodzina pojedyncza. Rodziny te łączyły się następnie w wielkie rodziny bądź rody, na które składało się około 100–150 osób. Jedna taka wielka rodzina mogła wykorzystywać powierzchnię około 20–30 km². Największą, ale zapewne luźniejszą formę organizacji społecznej, miały sprawować plemiona składające się z 30–40 rodów. Właśnie tych plemion próbuje się doszukiwać w podgrupach grup kultury łużyckiej.
Na podstawie grobów z wielkich cmentarzysk poznano strukturę wiekową chowanych osób. Dominowały trzy grupy: dzieci do 6 miesięcy, ludzie młodzi w wieku 15–20 lat oraz ludzie dojrzali w wieku 25–35 lat. Obliczona średnia długości życia ludności kultury łużyckiej wynosi około 20 lat, co spowodowane jest dużą śmiertelnością wśród dzieci. Społeczności omawianej kultury były raczej egalitarne, czego dowodem jest bardzo mała ilość grobów wyróżniających się pod względem wyposażenia. W niektórych grupach, zwłaszcza w fazach wczesnych, groby takie jednak występują, wskazując na uprzywilejowaną pozycję starszyzny rodowo-plemiennej. O akumulacji dóbr przez takie osoby świadczyć mogą występujące w początkowym okresie skarby brązowe.
Inaczej sytuacja wygląda w kwestii próby rekonstrukcji dawnych wierzeń i idei religijnych. Na cmentarzyskach brak jest grobów wskazujących na istnienie osób pełniących funkcje kultowe lub obrzędowe. W niektórych grupach występują co prawda figurki ludzkie lub instrumenty muzyczne, jednak zdaniem Piotra Kaczanowskiego znaleziska te nie są dostatecznym argumentem mogącym potwierdzić istnienie zinstytucjonalizowanych form obrzędowych. Z całego obszaru objętego zasięgiem kultury łużyckiej nie jest znany żaden obiekt, co do którego można przypuszczać, że pełnił funkcje kultowe. Z kultem solarnym łączy się co prawda niektóre znaki występujące na ceramice oraz przedstawienia ptaków, wiążą się one jednak dopiero z wczesną epoką żelaza. Przypuszcza się, że ówczesne wierzenia musiały dotyczyć sfery życia pośmiertnego i różnych aspektów rytuału grzebalnego.
Obrządek pogrzebowy
Najpowszechniejszym oraz najbardziej charakterystycznym dla ogólnego zarysu kultury łużyckiej jest obrządek pogrzebowy ciałopalny popielnicowy. Zmarłych chowano w grobach płaskich, tworzonych na wielkich, używanych przez wiele pokoleń, cmentarzyskach. Z pojawieniem się takich cmentarzysk wiązało się formowanie kultury łużyckiej na bazie kultury mogiłowej oraz kultury trzcinieckiej. Jednak proces ten nie przebiegał wszędzie jednakowo, a wspomniana forma pochówku nie jest jedyną występującą wśród form grzebania zmarłych. Stosunkowo długo utrzymywały się starsze tradycje mogiłowe, z którymi wiązało się istnienie w głąb II i nieraz IV epoki brązu grobów pod kurhanami. Ze zjawiskiem takim badacze spotykają się w Saksonii, na Łużycach, Pomorzu i Słowacji. Inną formą kontynuowania starszych tradycji są współwystępujące na tych samych cmentarzyskach, wraz z grobami ciałopalnymi, pochówki szkieletowe, co daje się zauważyć zwłaszcza na obszarze Górnego Śląska oraz zachodniej Małopolski. Występowały także różne warianty pochówków ciałopalnych. W pierwszych fazach rozwoju, na cmentarzysku położonym w miejscowości Kietrz, odkryto wiele grobów przygotowanych jakby na przyjęcie całych, niespalonych zwłok, w których znajdowały się jedynie rozsypane po całej jamie szczątki zmarłego. Innym typem grobu są pochówki ciałopalne popielnicowe znajdujące się pod brukiem kamiennym. Cmentarzyska kultury łużyckiej funkcjonowały przez okres nawet kilkuset lat, przy czym przez cały ten czas zachowywano te same tendencje rozwoju nekropolii, nie naruszając tym samym grobów starszych.
O sile tradycji łużyckich w obrządku pogrzebowym świadczy nie zmienienie się formy pochówku w grupie śląskiej, pomimo licznych wpływów kultury halsztackiej w wielu innych dziedzinach życia. W okresie tym pojawiły się w grupie śląskiej jedynie nieliczne, pojedyncze groby szkieletowe. Wpływami kultury halsztackiej tłumaczy się natomiast pojawienie się konstrukcji drewnianej w grobach, tworzącej tak zwane komory drewniane. Innym efektem tych wpływów jest występowanie w grobach dużych naczyń wazowatych, nie służących jako popielnice, lecz jako jedne z przystawek. Na uwagę zasługują tu cmentarzyska położone w miejscowościach Domasław i Gorszewice. Cmentarzysko w tej ostatniej wymienionej miejscowości wiązało się najprawdopodobniej z istnieniem faktorii handlowej. Trudno byłoby w innym przypadku wytłumaczyć ogromną ilość wyrobów obcego pochodzenia. W okresie halsztackim pojawiły się również takie zjawiska jak: obstawianie grobów kamieniami, występujące na przykład w grupie górzyckiej, groby wyposażone w broń i elementy uprzęży końskiej, głównie w grupie wschodniowielkopolskiej, obecność licznych grobów szkieletowych w okresie halsztackim C w grupie górnośląsko-małopolskiej, które zanikły już w okresie D oraz groby występujące jeden nad drugim w grupie słowackiej.
Gospodarka
Cechą charakterystyczną w zasadzie dla wszystkich grup kultury łużyckiej jest stabilny, osiadły tryb życia, związany z formą gospodarki typową dla tej kultury. Ludność omawianej jednostki taksonomicznej zajmowała się głównie uprawą ziemi, zarazem przy dużym znaczeniu hodowli zwierząt. Rośliny uprawiane przez ówczesną ludność na dużą skalę to głównie zboża takie jak: pszenica, jęczmień i proso. Ponadto znano także uprawiane kopieniaczo rośliny bobowate, mianowicie: groch, bób i soczewicę, a także len oraz mak. Jako narzędzia do uprawy roli służyły motyki wykonane z fragmentów poroża zwierząt, rogowe kopaczki i sadzaki oraz radła wykonane z drewna, którymi za pomocą siły pociągowej zwierząt orano ziemię. Zachowane fragmenty radeł pochodzą z wczesnej epoki żelaza, jednak przypuszcza się, że były one używane również w epoce brązu. Ze zwierząt hodowano bydło rogate, owce, świnie i konie. W ramach gospodarstwa domowego funkcjonowała obróbka kości, drewna, gliny, poroża, krzemienia, kamienia, wytwórczość ceramiczna, tkacka oraz obróbka włókien. W okresie halsztackim D na obszarze Kujaw duże znaczenie osiągnęła eksploatacja źródeł słonych. Przez cały okres trwania kultury łużyckiej rozwinięte było także odlewnictwo, najprawdopodobniej mające już wtedy status odrębnego rzemiosła. Świadczy to o dużej roli handlu, bowiem cała wytwórczość metalurgiczna bazowała najprawdopodobniej na surowcu importowanym. Jednak największą rolę odegrał handel dopiero we wczesnej epoce żelaza, kiedy grupa śląska kultury łużyckiej najprawdopodobniej przejęła kontrolę nad paneuropejskim szlakiem handlowym, czyli tak zwanym szlakiem bursztynowym wiodącym od północnych wybrzeży Morza Adriatyckiego, poprzez obszary naddunajskie, a następnie rzeką Morawą ku Bramie Morawskiej, lądem przez Śląsk, po czym Odrą do Morza Bałtyckiego
. Osadnictwo i budownictwo
U schyłku II oraz w III i IV okresie epoki brązu ludność kultury łużyckiej zamieszkiwała osady otwarte, zakładane na terasach nadzalewowych rzek i potoków oraz na łąkach w pobliżu jezior. Wyjątkiem jest tutaj grupa sasko-łużycka, w której już od najwcześniejszych faz rozwoju występowały grody. Domy wznoszono najczęściej w konstrukcji słupowo-ramowej, chociaż występuje również konstrukcja zrębowa i konstrukcja sumikowo-łątkowa. Chaty te były budowane na planie prostokąta. Miały wnętrza składające się z dwóch lub trzech pomieszczeń, a w jednym z tych pomieszczeń znajdowało się palenisko ułożone z kamieni.


Poza budynkami naziemnymi w pozostałościach osad odkryto liczne jamy o charakterze gospodarczym lub produkcyjnym oraz paleniska.

W V okresie epoki brązu ludność kultury łużyckiej rozpoczęła intensywną kolonizację wewnętrzną, co musiało wiązać się ze zwiększeniem gęstości zaludnienia. Skłoniło to ludzi do szukania nowych miejsc dla osadnictwa, co zaowocowało wkroczeniem kultury łużyckiej na tereny górskie w Sudetach i w zachodnich Karpatach. Zaczęto również wykorzystywać zalesione obszary dzielące dotąd poszczególne centra osadnicze. W następnej fazie rozwoju, zaliczanej już do okresu halsztackiego, zaczęto na południowych i zachodnich połaciach terytorium zajętego przez kulturę łużycką wznosić osiedla obronne, czyli tak zwane grody typu biskupińskiego. Poza Biskupinem, datowanym metodą dendrochronologiczną na 738 lub 737 rok p.n.e, grody takie znane są ze stanowisk położonych przy miejscowościach Izdebno, Smuszewo, Sobiejuchy, Jankowo i Kruszwica. Osiedla te miały podobną lokalizację, wszystkie były bowiem ulokowane na terenach bogatych w zbiorniki wodne. We wszystkich daje się również zauważyć dążenie budowniczych do maksymalnego zagospodarowania zabudowanej powierzchni i wykorzystania naturalnych walorów obronnych. Wały tych grodów budowano w konstrukcji zrębowej, ich wnętrze wypełniając ziemią i kamieniami. Ich pojawienie się związane jest najprawdopodobniej z tak zwanym horyzontem kimmeryjskim, czyli z przybyciem do Europy koczowniczych ludów, najeżdżających między innymi obszary objęte osadnictwem kultury łużyckiej. Ponadto istnienie osad ufortyfikowanych charakteryzuje grupę słowacką kultury łużyckiej, gdzie istniały grody ufortyfikowane wałami drewniano-kamienno-ziemnymi. W obrębie tych grodów znajdowały się rzędy domów porozdzielane ulicami. Niektóre z chat w tej grupie były stawiane na podmurówkach kamiennych. Istnieje pogląd, według którego grody kultury łużyckiej były zaczątkiem procesów urbanizacyjnych na ziemiach polskich. Jednakże brak swobody architektonicznej wyrażający się w przestrzeganiu określonych zasad przy rozmieszczaniu nowych budynków, a także społeczny nacisk na egalitaryzm, brak miejsca centralnego i obiektów publicznych oraz samowystarczalność osady powodują, że we współczesnym rozumieniu słowa miasto nie można utożsamiać grodów typu biskupińskiego z procesami urbanizacyjnymi.
Wyroby ceramiczne
W III okresie epoki brązu w grupie sasko-łużyckiej oraz w grupie śląskiej wykształcił się charakterystyczny dla tego okresu styl w ceramice nazywany stylem guzowym. Na brzuścach naczyń tworzono guzy poprzez wyciskanie ich z wnętrza naczynia, przez co te w przekroju przybierały kształty wieloboków. Powierzchnię wokół guzów zdobiono liniami dookolnymi albo żłobkami. Styl ten występował także w grupie bandenbursko-lubuskiej, gdzie utworzył się jego kolejny wariant oraz w grupie górnośląsko-małopolskiej, gdzie pojawił się jako wpływ grupy śląskiej. Styl guzowy nie przyjął się jednak w całej połaci ziem objętych osadnictwem kultury łużyckiej, a zwłaszcza na obszarach wschodnich oraz w grupie słowackiej. Inaczej było w IV okresie epoki brązu, kiedy to w całej kulturze łużyckiej rozpowszechniły się naczynia dwustożkowate, o ostrych załomach brzuśców. W tym czasie przyjął się również motyw szerokich ukośnych żłobków. U schyłku epoki brązu można zauważyć w ceramice zwyczaj łagodzenia ostrych załomów brzuśców naczyń oraz przyjęcie się techniki grafitowania powierzchni naczyń. Dla tego okresu typowym był ornament geometryczny, na który składały się grupy rytych kresek, linii oraz trójkątów ukośnie zakreskowanych. Z kolei w grupie sasko-łużyckiej pojawiło się zdobienie naczyń szerokimi poziomymi żłobkami.

We wczesnej epoce żelaza zmiany dały się zauważyć w znajdującej się pod wpływami kultury halsztackiej grupie śląskiej, z której rozprzestrzeniały się na inne obszary objęte zasięgiem kultury łużyckiej. Rozwinęła się tu wyspecjalizowana produkcja garncarska, nastawiona na produkcję ceramiki typu halsztackiego. Doskonalono technikę grafitowania naczyń, wprowadzano nowe motywy zdobień, a również zastosowano nowe osiągnięcia w technice produkcji i zdobienia naczyń. Charakterystyczne jest zdobienie naczyń wyświeconymi kreskami lub pasmami na grafitowanej powierzchni. Na Śląsku pojawiło się w tym czasie zjawisko malowania wyrobów ceramicznych, oparte na halsztackich wzorcach. Występują liczne malowane motywy geometryczne składające się z kół, będących wyobrażeniami tarczy słonecznej, czy z trójkątów oraz trykwetrów. Niektóre z tych znaków mogły nieść ze sobą symbolikę solarną. Wyjątkowym znaleziskiem o charakterze kultowym jest tak zwany wózek z Domasławia, czyli niewielkie naczynie umieszczone na umocowanych do niego od spodu kółkach. Spotyka się również w grobach kultury łużyckiej tego okresu gliniane podstawki w kształcie półksiężyca, które ustawiane były na płaskich plackach glinianych. Poza tymi nowymi typami ceramiki w dalszym ciągu występowały również dawniejsze rodzaje naczyń, używane zwłaszcza w gospodarstwie domowym. Naczynia te były kontynuacją starszych wzorców z epoki brązu.
Inaczej sytuacja wyglądała w przypadku wschodniej Wielkopolski, czyli obszaru, który wiódł prym w okresie halsztackim D, kiedy załamaniu uległa grupa śląska kultury łużyckiej. Z grupy wschodniowielkopolskiej, na inne obszary obejmowane zasięgiem kultury łużyckiej, dostały się wpływy, których efektem była nowa technika zdobienia naczyń. Mianowicie zdobienia tych wyrobów inkrustowano białą masą. Poza tradycyjnymi i starszymi motywami, pojawiły się wtedy schematyczne wyobrażenia ludzi i zwierząt, które czasem tworzą całe przedstawienia figuralne na naczyniach. Najczęściej występują sceny polowań na jelenie z udziałem jeźdźców pieszych i konnych oraz sceny z wozami, których interpretacja nastręcza badaczom problemów. Bierze się jednak pod uwagę możliwość wyobrażania sobie w ten sposób podróży w zaświaty. Figuralny styl w zdobnictwie naczyń jest efektem wpływów kultury wschodniohalsztackiej.
Wyroby metalowe
Już w III fazie epoki brązu szeroko rozpowszechniły się w całej wczesnej fazie wyroby brązowe, wśród których występowały: charakterystyczne szpile brązowe, miecze z nitami do umocowania rękojeści, bransolety z tarczkami spiralnymi, różnego typu siekierki, zwłaszcza siekierki z piętką. W czwartym okresie epoki brązu wykształcił się styl, który szybko opanował cały niemal obszar objęty zasięgiem kultury łużyckiej. Wyroby występujące w tym czasie to siekierki z tulejkami, miecze z rękojeściami brązowymi, ozdoby z tarczkami spiralnymi, występujące już wcześniej siekierki ze skrzydełkami, noże, bransolety, pierwsze zapinki. W schyłkowej epoce brązu pojawiły się dodatkowo nowe typy zapinek, sierpy z guzkiem, brzytwy i sztylety, naszyjniki oraz drobne ozdoby z drutu.
Sytuacja uległa zmianie już w okresie halsztackim C, kiedy to na obszarze zajmowanym przez grupę śląską kultury łużyckiej, pojawiły się wpływy kultury halsztackiej. Wynikają one najprawdopodobniej z istnienia w tych rejonach szlaku handlowego, wiodącego z wybrzeża północnego Adriatyku nad Morze Bałtyckie. Dzięki tym wpływom w grupie śląskiej po raz pierwszy na ziemiach polskich zaczęły pojawiać się przedmioty żelazne. Wśród wyrobów importowanych na te tereny, można wyróżnić zapinki różnego typu, na przykład zapinki harfowate, naszyjniki, naczynia brązowe, klamry do pasa, siekierki żelazne z bocznymi występami, żelazne czekany, rzadziej spotykane już miecze. Ponadto na obszarach objętych zasięgiem kultury łużyckiej wytwarzano liczne bransolety z kulkowato zgrubiałymi końcami i szpile z łabędzią szyjką. Najprawdopodobniej zmienił się w tym czasie również styl ubierania, ponieważ rozpowszechniły się zapinki i klamry do pasów.
Inne wyroby
Funkcjonowały również narzędzia wytwarzane z innych materiałów. Tak jak i w innych kulturach archeologicznych epoki brązu w użyciu były przedmioty wykonane z poroża zwierząt, kości, drewna oraz z kamienia bądź krzemienia. Były to na przykład drewniane radła, służące do orania ziemi, rogowe kopaczki, sadzaki i motyki. Przez cały okres rozwoju omawianej kultury w użyciu były wykonane z kamienia topory. Wytwory krzemienne natomiast funkcjonowały najliczniej w grupach wschodnich, a zwłaszcza w grupie wschodniomazowiecko-podlaskiej, w której z krzemienia wytwarzano różnego typu narzędzia oraz grociki strzał. Występują również niemetalowe ozdoby w postaci paciorków, wykonywanych niekiedy ze szkła.
Zanik
U schyłku okresu halsztackiego doszło do znacznych zmian klimatycznych. Wiąże się to z nastaniem okresu subatlantyckiego. Był on chłodniejszy i wilgotniejszy od schyłku okresu poprzedniego, subborealnego. W efekcie nasilał się proces zabagniania coraz większych obszarów, w tym nawet zalewania terenów zasiedlonych (zmuszając np. do przebudowania grodu w Biskupinie). Problemem kluczowym był narastający problem z zaspokojeniem potrzeb żywnościowych. Przyczyną tego była koncentracja dużych grup ludności na małych obszarach, co przy mniejszej wydajności środowiska przyrodniczego skutkowało niemożnością zaspokojenia potrzeb wszystkich osadników. Doprowadziło to do zmian w sposobach uprawy ziemi, co pociągnęło ze sobą reorganizację sieci osadniczej, a więc również zburzenie istniejących dotychczas struktur gospodarczo-społecznych. Dodatkowo do destabilizacji sytuacji przyczyniły się najazdy zagonów scytyjskich, które już w czasach wcześniejszych doprowadziły do załamania się rozwoju grupy śląskiej kultury łużyckiej, wcześniej zresztą uległej silnym wpływom halsztackim. Istniejący w tych czasach kryzys znajduje swoje odzwierciedlenie również w danych palinologicznych, według których w czasach tych obniżyły się wskaźniki świadczące o gospodarce ludzkiej, a także nastąpiła regeneracja szaty leśnej. Na tle tych wydarzeń powstała nowa jednostka kulturowa, dla której bazą była grupa pomorska kultury łużyckiej, nazywana kulturą pomorską. Powstała w wyniku aktywizacji społeczności zasiedlających dotychczas trudniejsze warunki siedliskowe – obszary morenowe południowych pobrzeży Bałtyku. Te mniejsze, bardziej mobilne grupy w zmienionych warunkach stały się motorem przemian społeczno-kulturowych tej części Europy. Charakterystyczne dla nich rozproszone struktury osadnicze lokalizowane były na położonych wyżej i bardziej suchych glebach, co okazało się zbawienne w tym okresie. Kultura ta szybko rozprzestrzeniła się na inne obszary zajmowane dotąd przez osadnictwo kultury łużyckiej i położyła kres występowaniu tej ostatniej. Pozostałości kultury łużyckiej w postaci mniejszych i większych enklaw przetrwały jednak do środkowego okresu lateńskiego. Do ostatecznej destrukcji kręgu kultur popielnicowych przyczyniło się ostatecznie rozprzestrzenienie się w Europie Środkowej żywiołu (proto-)germańskiego.


(15) ślad osadnictwa; kultura przeworska, późny okres rzymski
ślad osadnictwa; wczesne średniowiecze
ślad osadnictwa; późne średniowiecze
osada; pradzieje
ślad osadnictwa; kultura przeworska, okres rzymski, fazy C–D
osada; XIV – XVI w.
stanowisko nr 4/6

Epoka żelaza

wczesny okres lateński A, B 400–250
środkowy okres lateński C 250–150
późny okres lateński D 150–100
wczesny okres rzymski A 100–0 ne
okres rzymski B 0 ne–100 ne
młodszy i późny okres rzymski C 100 ne–375 ne


Lugiowie, Ligiowie (łac. Lugii, Lygii, Lugiones, gr. Lougoi) to lud indoeuropejski. Ich pochodzenie oraz skład etniczny jest niepewny. Mogła być to federacja różnych plemion zamieszkująca już przed naszą erą i w pierwszych wiekach naszej ery górne dorzecze Odry i Wisły, a więc teren dzisiejszej południowej i środkowej Polski, a także podkarpackie tereny zachodniej Ukrainy. Genetycznie pochodzili zapewne w głównej mierze z lokalnych grup ludności używających języków staroeuropejskich lub indoeuropejskich (kultury łużycka i pomorska), uległych celtyckim wpływom kulturowym (nieliczni na ziemiach polskich Celtowie nie mogli stanowić znaczniejszego substratu etnicznego). Przez archeologów są powszechnie utożsamiani z mieszkańcami kultury przeworskiej.
Nazwa Lugiowie mogła oznaczać albo plemię "świetlistych", albo "plemię Lugha". Inna etymologia wiąże starożytne nazwy Lugii, Lougioi, Lugioi, Lugiones, Longiones z mieszkańcami ługów, łęgów tj. podmokłych zarośli, mokradeł, leśnych bagien. Porównywano tę etymologię do Ślężan i ślęgi i do Słowian i *"slav-" - płynąć,mokry i serb-chorw. slaviti - "rozcieńczać wino wodą". Ptolemeusz wymienia plemię Lugiów oraz miejscowość Lugidunum. Niektóre hipotezy wiążą Lugidunum z Legnicą lub Głogowem, i z plemieniem Lugiów-Didunów. Według Tacyta Lugiowie dzielili się na wiele plemion (civitates), z których wymienia pięć najważniejszych: Hariów, Helwekonów, Manimów, Helizjów, Nahanarwalów. Według Klaudiusza Ptolemeusza dzielili się na Lugiów-Omanów (Lougoi-Omanoi), Lugiów-Didunów (Lougoi-Dinounoi) i Lugiów-Burów (Lougoi-Bouroi). Według Tacyta Burowie byli osobnym plemieniem, możliwe więc, że weszli w skład federacji lugijskiej nieco później
. Związek lugijski powstał zapewne znacznie wcześniej niż o tym świadczy pierwsza pewna wzmianka w dziele Strabona ('Geographika'). Pierwsi Celtowie przybyli z obszaru Czech i Moraw do południowej Polski około roku 400 p.n.e. i osiedlili się nad Odrą na Górnym Śląsku oraz na Dolnym Śląsku między Wrocławiem, Legnicą i górą Ślężą, na której znajdował się ich ośrodek kultowy. Około roku 200 p.n.e inna grupa Celtów z Moraw osiedliła się w okolicach Krakowa, mniejsze grupy na Kujawach i wzdłuż dolnej Wisły. Wszyscy ci Celtowie przynieśli ze sobą zdobycze kultury lateńskiej i po zmieszaniu się z lokalną ludnością odegrali istotną rolę w uformowaniu się kultury przeworskiej.
Według Strabona Lugiowie byli 'wielkim ludem' i podobnie jak kilka innych ludów: Semnoni i bliżej nie znani Zumowie, Butonowie, Mugilonowie i Sibinowie podlegali zwierzchnictwu Marboda, władcy markomańskiego państwa z głównym ośrodkiem w dzisiejszych Czechach (9 rok p.n.e-19 r. n.e.). Następna wzmianka o Lugiach dotyczy czasów cesarza Klaudiusza (41-54): według Roczników Tacyta 'niezliczone mnóstwo' Lugiów przyczyniło się do upadku kwadzkiego państwa Wanniusza w roku 50. Następna wzmianka o Lugiach zawarta jest w dziele Kasjusza Diona, Historia Rzymska, kiedy mowa o wydarzeniach lat 91-92 za panowania cesarza Domicjana. Lugiowie prowadząc wojnę z germańskimi Swebami, zawarli sojusz z Rzymianami, i poprosili cesarza Domicjana o posiłki, które otrzymali w postaci 100 jeźdźców. Burowie, którzy według Ptolemeusza wchodzili w skład Lugiów, odegrali ważną rolę w czasie wojen markomańskich (167-180), o czym świadczy zorganizowanie przeciw nim odrębnej wyprawy wojennej (łac. Expeditio Burica) i zawarcie później przez Marka Aureliusza przymierza z tym ludem.
Dalsze losy Lugiów są niepewne, ale niektórzy historycy przyjmują, że do nich odnoszą się informacje w dziele Zosimosa Nowa historia (Histroria nova) o zwycięskich walkach cesarz Probusa prowadzonych w 279 roku przeciwko ludowi Longiones na terenie prowincji Recji na rzeką Lygis (najprawdopodobniej rzeka Lech w dzisiejsze Austrii i Bawarii). Następną wzmianką może być wielki lud Lupiones-Sarmatae umieszczony na mapie Tabula Peutingeriana datowanej ogólnie na II-IV wiek n.e. Lugiowie brali udział w wojnach z Rzymem, choć nie w tym stopniu co ich zachodni i południowi sąsiedzi Kwadowie i Markomanowie. Lugiowie rozwinęli na wielką skalę hutnictwo żelaza i bogacili się na handlu bronią. Śladem ożywionego handlu jest również szlak bursztynowy.
Szlak bursztynowy
· W szerszym znaczeniu określenie powiązań handlowych pomiędzy europejskimi krajami basenu Morza Śródziemnego a ziemiami leżącymi na południowym wybrzeżu Bałtyku.
· W znaczeniu węższym przebieg tras zorganizowanych wypraw po bursztyn, nasilonych od I w. naszej ery.
Historia
Początkowo bursztyn był przedmiotem wymiany handlowej, w której pośrednikami byli Celtowie. Pierwsze zorganizowane wyprawy po elektron odbywały się w V w. p.n.e. Nie docierały one jednak do wybrzeży Bałtyku dokonując transakcji z celtyckimi pośrednikami. Dopiero po podboju terenów nad środkowym Dunajem, Rzymianie rozwinęli od I wieku n.e. handel bursztynem na dużą skalę, organizując kilkoma drogami wyprawy z Panonii nad Bałtyk, szczególnie do Sambii. Szczytowy rozwój tego handlu przypada na III w. a od połowy IV w. wymiana stopniowo zamierała. Głównym ośrodkiem handlu bursztynem na terenie imperium rzymskiego była Akwileja. Przebieg szlaku Dokładny przebieg szlaku nie został jednoznacznie określony. Uznaje się, że zaczynał się on w Akwilei nad Adriatykiem, jednym z rzymskich centrów rzemieślniczych ( obecnie na liście UNESCO). Wiadomo, że szlak wiódł początkowo przez Bramę Morawską, następnie skręcał na północ i przez Śląsk, wschodnią Wielkopolskę oraz Kujawy (brodem przez Wisłę w Otłoczynie koło Torunia) prowadził nad Bałtyk. Z dużym prawdopodobieństwem można zaryzykować twierdzenie, że główna nitka szlaku, poczynając od przełomu tysiącleci biegła z Wiednia (Vindobony) przez Brno, Kłodzko, Wrocław, Kalisz (Calisię/Kalisię), Konin (Setidavę) i Świecie do Gdańska Warianty przebiegu szlaku rekonstruowane są na podstawie wzmianek starożytnych pisarzy, ale głównie dzięki wynikom badań archeologicznych. Szlak znaczą znaleziska rzymskich monet, wyroby z brązu, ceramika rzymska (terra sigillata) i skarby bursztynu. Na szlaku leżał z pewnością dzisiejszy Wrocław. Na terenie jego osiedla Partynice znaleziono w XIX w. duży skarb bursztynu pochodzący z I w. naszej ery, ważący około 500 kilogramów.

(13) osada; wczesne średniowiecze
osada; późne średniowiecze
stanowisko nr 2/4

W średniowieczu po raz pierwszy wzmiankowano wieś w 1276 roku, jako Gaycovo, w dokumencie księcia Henryka IV Probusa, który nadał prawa do wsi swojemu marszałkowi Pakosławowi Zdzieszycowi. Dokument wspomina jednocześnie kościół p.w. św. Małgorzaty. Etymologia nazwy pochodzić może od gaju lub od staropolskiego imienia Gojka, być może pierwszego właściciela wsi. W tym samym roku pojawia się też inna nazwa miejscowości Boberwitz, której pochodzenie wywodzi się od książęcej ludności służebnej trudniącej się strzeżeniem i eksploatacją gonów bobrowych. O występowaniu bobrów nad Odrą mówią dokumenty już w 1202 roku.

Przez całe wieki bobry były zwierzyną łowną, dostarczając ówczesnemu człowiekowi cennego futra, smacznego mięsa i, używanego jako lek, stroju bobrowego. Ceniono ten lek najbardziej, przypisując mu cudowne właściwości i uznając za uniwersalny środek leczniczy. Strój bobrowy, wydzielina gruczołów uchodzących do pseudokloaki, jest półpłynną, żółtą masą o przenikliwym zapachu piżma. Substancja ta, wysuszona na czerwonobrunatny proszek, od najdawniejszych czasów aż po wiek XX, uważana była w Europie za panaceum. W późniejszym okresie strój bobrowy był także wykorzystywany w przemyśle perfumeryjnym. Oprócz stroju bobrowego bobry dostarczały w średniowieczu skromu (tłuszczu) bobrowego - doskonałego leku na wszelkie obrażenia wyniesione z wojny. Skromem bobrowym i sadłem niedźwiedzim leczono wówczas rany zadane mieczem, dzidą, wywabiano odłamki grotów strzał, które utkwiły w ciele. Mięso bobrów, podobno wyśmienite w smaku, także było w cenie. Jadano je na stołach magnackich i w średniowiecznych klasztorach nawet w post. Bardzo wysoką wartość osiągały także skóry bobrowe, z których szyto gęste, ciepłe i trwałe futra oraz nakrycia głowy. W średniowieczu bobry były rozpowszechnione w całym kraju. W XIII w. Liczebność tych zwierząt zaczęła spadać, jakkolwiek bóbr był już wówczas, a nawet wcześniej obiektem szczególnej troski królów i książąt polskich. Na przykład już na początku XI w. Bolesław Chrobry zabronił polowania na bobry w podległych mu terenach łowieckich. Królowie utrzymywali na dworach straż bobrowniczą i dbali o bobry, gdyż były one własnością królewską, ich eksploatacja monopolem, a skóry miały wartość obiegową w handlu wymiennym. Podatki oraz kary płacono nawiązką skór bobrowych.

(21) grodzisko stożkowate; koniec XIII w?. – XIV w. stan. nr 10/12,
objęte strefą „W” – wpisane do rejestru zabytków pod numerem 230/Arch. z dnia 16.05.1966 roku położone na południe od wsi, na prawym brzegu Odry
(22) osada?; późne średniowiecze
stanowisko nr 17/19

W XIII/XIV wieku istniało we wsi nad Odrą grodzisko, otoczone wałem ziemnym, którego pozostałości do dziś się znajdują. Do budowy grodu oraz pierwszej osady użyto głazów narzutowych, licznie występujących w okolicy. Część z nich do dziś tkwi w ziemi na terenie wsi. W 1310 roku wymieniany jest tutejszy proboszcz, niejaki Piotr, a miejscowość określona została wówczas Sancta Margaretha. Wiadomo, iż za zgodą proboszcza Piotra znajdujący się we wsi młyn, należący do dóbr kościelnych, sprzedał rycerz, niejaki Johann Langvelt. W 1342 roku wzmiankowana jest podobnie, jako apud S. Margaretham. Wskazuje to na wczesne przyjęcie zamiennej nazwy miejscowości od wezwania świątyni. W 1353 roku pojawia się jednak na określenie dóbr Gajkowa nazwa Steyn, określająca raczej nierozerwalny związek miejscowości z niedaleko położonym Kamieńcem Wrocławskim. Najprawdopodobniej ludność Kamieńca już wtedy przynależała do parafii w Gajkowie. W 1366 roku mowa jest o równolegle stosowanych dwóch nazwach: St. Margaretha oraz Stein. W 1392 jeszcze raz pojawia się w źródłach nazwa Boberwinken. Od 1652 roku nieprzerwanie do 1945 roku wieś nazywała się Margareth.
W 1348 roku, król Czech, Karol IV wydaje dokument poświadczający m.in. istnienie w Gajkowie folwarku wrocławskiego klasztoru klarysek. W 1393 roku inny wrocławski klasztor, św. Macieja krzyżowców z czerwoną gwiazdą, nabył wieś wraz z okolicznymi dobrami od wrocławskiego mieszczanina Jana Slanz. Prawdopodobnie już pod koniec XIV wieku funkcjonowała we wsi szkoła parafialna.
Podczas Wojny Trzydziestoletniej, Szwedzi stacjonujący od 1646 roku na zamku w Jelczu, splądrowali tutejszy kościół. W wizytacjach z 1666/1667 roku kościół opisano jako drewniany, ze stropem, kryty gontem. Wiadomo, że posiadał on także dzwonnicę. Rozebrano go w 1711 roku, a dwa lata później mistrz murarski Jakob Strube zakończył budowę obecnej, barokowej świątyni. Fundatorem był Ignacy Magnet, jeden z najwybitniejszych mistrzów w historii zakonu krzyżowców, który w 1716 roku otrzymał w Wiedniu przywileje nadwornego urzędnika cesarza habsburskiego. Kartusz z herbem fundatora umieszczono w zwieńczeniu portalu kościoła. Po śmierci Magneta, w 1721 roku, wrocławski malarz cechowy, a jednocześnie współpracownik najsłynniejszego śląskiego artysty Michaela Leopolda Willmanna, Johann Jacob Eybelwiesser, wykonał jego portret, który do dziś zdobi plebanię w Gajkowie. Zachował się tu również zniszczony portret mistrza Christopha Hellmanna, pełniącego tę funkcję w latach 1745-1758. Kilka innych portretów mistrzów zakonnych zaginęło po II wojnie światowej. Z kolei część wyposażenia kościoła, pochodząca z 1716 roku, w tym okazałe malowidło ołtarza głównego ze św. Małgorzatą, prawdopodobnie pędzla Eybelwiesera, spłonęła w czasie nalotu w 1945 roku. We wnętrzu świątyni możemy jednak oglądać m.in. rzeźbioną grupę Ukrzyżowania z Marią i św. Janem Ewangelistą oraz Marią Magdaleną, malowany na desce krucyfiks umieszczony na tle wklęsłego obrazu z Widokiem Jerozolimy, z Veraikonem w zwieńczeniu. Ponadto ze zniszczonego ołtarza głównego pochodzą drewniane rzeźby św. Marka Ewangelisty, 4 aniołków oraz późniejszej, bo z około 1750 roku, św. Jana Nepomucena. W 1754 roku rozebrany został inny kościół, p.w. św. Krzyża. Informacja o istnieniu we wsi dwóch kościołów jest intrygująca także ze względu na brak jakichkolwiek źródeł mówiących kiedy owa budowla mogła powstać i w jakich okolicznościach. Na jego pozostałości natrafić można w ziemi nieopodal plebanii. Była to budowla drewniana, obmurowana cegłą, z wnętrzem krytym stropem. Drewno po rozbiórce wykorzystano do budowy więźby dachowej kościoła w Dobrzykowicach. W ołtarzu głównym kościoła w Dobrzykowicach odkryto niedawno sepulchrum ołtarza konsekrowanego, który –jak głosi napis- konsekrował około1650 roku bp Balthasar Liesch. Musiał to być ołtarz z kościoła św. Krzyża, bowiem wiadomo, iż w XVII stuleciu żaden z ołtarzy w Dobrzykowicach nie był poświęcony. Zastanawiające, że były w nim relikwie z korony Chrystusa, przywiezione przez krzyżowców, oraz relikwie św. Stanisława biskupa. Dowodzi to obecności tradycji kultu polskiego świętego na terenie, który Habsburgowie usiłowali bezskutecznie zniemczyć.
Koniec XVIII wieku jest okresem prosperity wsi, której mieszkańcy w liczbie 200 osób trudnili się oprócz uprawy ziemi, ogrodnictwem oraz służbą w dobrach zakonnych. Prawdopodobnie z początku XIX stulecia pochodzi zrujnowany obecnie, okazały budynek komturii krzyżowców, usytuowany pomiędzy kościołem a obecną plebanią.
W 1810 roku, po sekularyzacji klasztoru i kasacie ich dóbr, do Gajkowa przybyli księża diecezjalni. Z 1815 roku pochodzi klasycystyczny budynek plebanii z tablicą erekcyjną nad wejściem zawierającą datę w chronostychu. W 1834 roku miał miejsce pożar wsi, który strawił szkołę i plebanię. Przed I wojną światową funkcjonował tu kanał dla żeglugi statków. Istniała w Gajkowie również przystań, do której przybijały wycieczki pływające na trasie Wrocław – Jelcz. W latach 20-tych wybudowano w centrum miejscowości żelazny most.
Po 1917 roku powstał tu jeden z pierwszych na Śląsku ośrodków zdrowia leczących chorych na gruźlicę. W 1927 roku we wsi mieściła się siedziba zakonu sióstr elżbietanek. Przed II wojną światową Gajków utrzymywał kontakty z katolicką ludnością z Wojnowa, która przynależała do tutejszej parafii. Potężna niegdyś parafia, obejmująca jeszcze w I połowie XX wieku kilkanaście miejscowości skurczyła się po odłączeniu Wojnowa w 1966 roku, a wcześniej, w 1958 roku Czernicy.
W latach 1945-1947, po przybyciu na ten obszar ludności z województwa tarnopolskiego i stanisławowskiego, wieś zwano Kamienie oraz Bobrowice, w nawiązaniu do średniowiecznej, polskiej tradycji.

Komentarze
Matt11 dnia styczeń 04 2013 10:01:01
lace wedding dresses lace wedding dresses
Dodaj komentarz
Zaloguj się, żeby móc dodawać komentarze.
Oceny
Dodawanie ocen dostępne tylko dla zalogowanych Użytkowników.

Proszę się zalogować lub zarejestrować, żeby móc dodawać oceny.

Brak ocen.
Logowanie
Nazwa Użytkownika

Hasło



Nie jesteś jeszcze naszym Użytkownikiem?
Kilknij TUTAJ żeby się zarejestrować.

Zapomniane hasło?
Wyślemy nowe, kliknij TUTAJ.
Shoutbox
Tylko zalogowani mogą dodawać posty w shoutboksie.

Ja1977
01/09/2012 20:00
Bardzo fajna stronka.


Załóż : Własne Darmowe Forum | Własną Stronę Internetową | Zgłoś nadużycie | fashionideas.icu